RYS HISTORYCZNY MIASTA POGORZELI

    Nazwa miasta Pogorzela – jak głosi legenda – pochodzi od ognia, pożaru, pogorzeliska. Pierwsza wzmianka źródłowa umieszczona pod rokiem 1419, kiedy to Dorota – wdowa po Januszu Pogorzelskim – występuje ze sprawa w grodzie kaliskim. Najprawdopodobniej lokacja miasta nastąpiła na początki XV wieku. Wnioskować można że rozwój miasta postępował bardzo szybko, bowiem wiadomo nam, iż na wojnę z krzyżakami musiało ono dostarczyć czterech zbrojnych ludzi.

     W XV i XVI wieku Pogorzela miała dwa rynki, kilka ulic oraz kościół

parafialny, w pobliżu którego znajdował się drewniany zamek. W 1529 roku ówczesny dziedzic Maciej Pogorzelski odstąpił połowę miasta swym synom: Janowi, Wojciechowi, Stanisławowi i Andrzejowi. W 1565 roku na skutek zmiany wyznania dziedzica miasta, Stanisława Pogorzelskiego, katolikom odebrano kościół, który w rękach innowierców pozostał do 1608 roku. W mieście działały wtedy dwie szkoły: polska i niemiecka.

Już w 1458 roku Pogorzela prawdopodobnie posiadała prawa miejskie. W połowie XV wieku wielkością odpowiadała takim miastom Wielkopolski jak Międzychód, Rydzyna, Zbąszyń czy Miejska Górka. W przeszłości przez Pogorzelę prowadziły ważne szlaki komunikacyjne, sprzyjające rozwojowi miasta. Miasto prywatne; od XV w. do 1658 r. własność Pogorzelskich, następnie Bielickich, Radzewskich, od XVIII w. Olewińskich, Zbijewskich,  Drwęskich, do lat 60-tych XIX w. Taczanowskich, następnie hr.Arco i Rohmannów. Wraz z lokacją miasta lub nieco wcześniej powstaje kościół p.w. św. Michała Archanioła. W drugiej połowie XVI wieku miasto przeżywa rozkwit – rozwija się handel i rzemiosło. Szkoła w Pogorzeli istniała już w XVI wieku. Za panowania Jana Kazimierza miasteczko podupadło .W XVII i XVIII wieku na terenie miasta kwitło piwowarstwo i gorzelnictwo. W roku 1774 miasto dotknęła klęska pożaru. W 1785 roku powstaje nowy, późnobarokowy kościół. W końcu XVIII wieku miasto miało zdecydowanie rolniczy charakter, rzemiosło i handel zaopatrywało głównie rynek wewnętrzny. Obecny ratusz powstał w 1856 r. w miejsce drewnianego, który spłonął prawdopodobnie w 1775 r. Na skutek znacznego napływu ludności niemieckiej w XIX w., w 1862 r. wzniesiono kościół ewangelicki w stylu neogotyckim. W 1908 r. Pogorzela uzyskuje połączenie kolejowe z Gostyniem i Koźminem.      

W okresie zaborów żywe jest poczucie polskości i odnotowujemy liczne próby     organizowania się Polaków w różne związki i organizacje. Świadczą o tym takie fakty z historii Pogorzeli jak:

-         1872 r. powstanie Towarzystwa Pożyczkowego,

-         1878 r. zorganizowanie się pierwszego Kółka Rolniczego,

-         1887 r. powstanie Straży Pożarnej w Pogorzeli / 04.01.1887 /

-         1906-1907 r. strajk szkolny /protest przeciwko nauce religii w języku niemieckim/

-         1910 r. powstanie Koła Śpiewaczego „Cecylia"

-         1913 r.  założenie Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży

-         1919 r. – uformowanie oddziału powstańczego i oswobodzenie miasta

Pogorzela wystawiła kompanię żołnierzy, którzy po oswobodzeniu miasta   weszła w skład  11 Pułku Strzelców Wielkopolskich i wzięli udział w 

walkch  o    wyzwolenie  południowej Wielkopolski. Ku ich chwale 

społeczeństwo  wystawiło w roku 1924 pomnik na rynku w Pogorzeli. 

Został on przez hitlerowców  zburzony lecz w roku 1989 odbudowany przez przez społeczeństwo gminy.